Over het BKR

Een leven zonder onrechtvaardige en onterechte registraties

Het BKR

Het Bureau Krediet Registratie (BKR) is opgericht in 1965 en is opgericht door Nederlandse banken en financiële dienstverleners. Er werken ongeveer 100 medewerkers op het kantoor in Tiel. Circa 863 instellingen zijn bij het BKR aangesloten en volgen de regels die het BKR heeft opgesteld. Anders dan vaak wordt gedacht, is het BKR geen orgaan van de overheid, maar een onafhankelijke stichting. Dit betekent dat de regels van het BKR, het algemeen reglement, niet wettelijk zijn opgesteld.

Kredietverstrekkers (dit zijn banken, maar bijvoorbeeld ook online bedrijven als Wehkamp en Tele2) zijn verplicht om kredieten vanaf 250 euro bij het BKR te registreren. In het BKR-register staan op dit moment circa 11 miljoen Nederlanders geregistreerd. Het systeem registreert allerlei kredietvormen: van een bestelling op afbetaling bij postorderbedrijven en telefoonabonnementen, tot persoonlijke leningen en roodstandmogelijkheden op betaalrekeningen.

Positieve en negatieve BKR-registratie

Sluit je een lening af, dan is de kans groot dat de algemene gegevens over deze lening worden geregistreerd bij het BKR. Het BKR gebruikt hiervoor een speciaal systeem: het Centraal Krediet Informatiesysteem (CKI). Het afsluiten van een lening betekent niet dat je op de zwarte lijst komt te staan bij de bank. Dit zou gek zijn, aangezien een groot deel van de Nederlanders een lening heeft afgesloten, in welke vorm dan ook. Houd je je netjes aan de betalingsverplichtingen, dan is er in principe niets aan de hand. In dergelijke gevallen spreken we van een ‘positieve’ BKR-registratie. Er worden geen bijzonderheden genoemd op het BKR-overzicht, wat betekent dat je de gemaakte afspraken nakomt.

Consumenten die hun betalingsafspraken niét nakomen, lopen wél een risico om op de ‘zwarte lijst’ terecht te komen. Consumenten die een betalingsachterstand oplopen, krijgen in het register een negatieve BKR-registratie. Niet elke achterstand of financieel probleem is hetzelfde, daarom gebruikt het BKR verschillende codes. Deze ‘bijzonderheidscoderingen’ hebben elk een eigen betekenis.

Gegevens worden nog vijf jaar bewaard na aflossing schuld

Consumenten welke (in het verleden) te maken hebben gehad met een vervelende financiële situatie, worden hier nog voor lange tijd aan herinnerd. Na het herstellen van de betalingsachterstand of het volledig aflossen van de schuld, wordt er opnieuw een melding gemaakt door het BKR. Er wordt bijvoorbeeld vermeld dat de achterstand is hersteld (herstelcodering), of dat de volledige schuld is betaald (dossier wordt gesloten door het plaatsen van een einddatum).

Het oplossen van het financiële probleem betekent echter niet automatisch dat de BKR-registratie ook direct wordt verwijderd. De BKR-gegevens van consumenten die hun schuld hebben afgelost (dan wel hersteld), blijven nog vijf jaar ná aflossing van de schuld zichtbaar in het BKR-register. Gedurende die periode verstrekken banken in veel gevallen geen hypotheek of lening. Ongeveer 700.000 staan met een betalingsachterstand of bijzonderheidscodering bij het BKR gemeld.

Doel kredietregistratie

Het BKR is zoals eerder genoemd een stichting opgericht door de financiële sector. Het BKR-systeem wordt dan ook voornamelijk gebruikt voor en door banken en andere financiële instellingen. Het BKR heeft in haar statuten opgenomen dat zij zorg draagt voor een financieel gezonde wereld, waarbij de consument wordt beschermd tegen overkreditering en de financiële wereld wordt beschermd tegen kredietnemers die zich niet aan hun betalingsverplichtingen houden. Met andere woorden; als je in het verleden financiële problemen hebt gehad, dan vormt het BKR een waarschuwingsfunctie voor nieuwe kredietverstrekkers. Aan de andere kant wil het BKR jou als consument ook beschermen om niet te veel kredieten af te sluiten.

Kredietverstrekkers zijn op grond van de Wet financiële toezicht (art. 4:32 Wft) verplicht deel te nemen aan een vorm van kredietregistratie. Het registreren van financieringen dient verplicht vermeld te worden aan het BKR. Op dit punt bestaat een groot punt van discussie. Duidelijk is dat de verplichting bestaat om gegevens aan het BKR te leveren. Onduidelijk is de manier waarop dit moet gebeuren. Omdat het BKR een stichting is, is er nergens (wettelijk)  bepaald op welke manier de kredietgegevens verwerkt moeten worden.

Registreren en verwerken van jouw persoonlijke gegevens

Het BKR maakt gebruik van zijn eigen algemeen reglement. Hierboven is uitgelegd dat de regels van het BKR niet wettelijk zijn vastgelegd. Dit betekent niet dat het BKR kan doen en laten wat zij wil. Op Europees niveau is een verordening opgesteld met regels over de verwerking van persoonsgegevens: de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) genoemd.

Op grond van de AVG mag alleen de verwerker van de persoonsgegevens een BKR-codering melden en/of toetsen of een BKR-registratie rechtmatig is gemeld. In het geval van BKR-registraties is de ‘verwerker’ de kredietverstrekker, dit is namelijk de partij die het krediet heeft gemeld bij het BKR. Het BKR zelf handelt in dit traject alleen als beheerder van de data. Formeel gezien mag het BKR zich niet bezig houden met het verwerken of toetsen van de gegevens die door de kredietverstrekker worden aangeleverd, zij heeft hierbij voornamelijk een toezicht functie.

Niet elke negatieve BKR-registratie mag blijven staan

Hoewel het BKR-systeem een hoop duidelijkheid geeft aan kredietverstrekkers, heeft het registreren van een negatieve BKR-registratie vaak ook een hele grote impact op de consument. De consument heeft zijn best gedaan om zijn financiën weer op orde te brengen. Dit is hem gelukt, maar hij wordt tijdens de bewaartermijn van vijf jaar nog altijd gezien als risicogeval voor de financiële sector.

Vanwege deze grote impact van negatieve BKR-registraties oordeelde de Hoge Raad in 2011 dat die op grond van de Wet bescherming persoonsgegevens (nu vervangen door de AVG) moeten voldoen aan de beginselen van subsidiariteit en proportionaliteit. Met andere woorden, is het handhaven van de registratie nog wel in verhouding met de belangen die de consument heeft met de verwijdering daarvan. De uitspraak van de Hoge Raad verplicht kredietverstrekkers tot het maken van een belangenafweging. Er wordt gekeken naar wat er in het verleden is gebeurd, hoe de schuld tot stand is gekomen, wat er is gedaan of geprobeerd om de schuld op te lossen, hoe de financiële positie van de consument eruit ziet en waarom de consument wordt belemmerd door de BKR-registratie.

Registraties van bijvoorbeeld kleine afgeloste schulden die tot het afwijzen van een hypotheek leiden, kunnen op grond van dit arrest via zo’n belangenafweging uit het BKR-register verwijderd worden. Het belang van de kredietverstrekker om de registratie te handhaven (de financiële sector beschermen tegen de consument en de consument tegen zichzelf) weegt dan niet op tegen het belang van de consument om de registratie te willen verwijderen. Een terecht geplaatste registratie hoeft niet te betekenen dat deze niet eerder verwijderd zou moeten worden.